نرمی کشکک زانو(کندرومالاسی) در اثر تخریب و نازک شدن سطح غضروف

غضروف یکی از اجزای مهم در مفصل زانو است. غضروف قسمت خارجی تمامی استخوان‌ها در مفصل را پوشش می‌دهد و مانع از سایش استخوان‌ها بر روی یکدیگر می‌شود و بدین ترتیب استخوان‌ها بدون سایش، درد، صدا دادن یا هیچ احساس ناراحتی بر روی یکدیگر حرکت می‌کنند.  غضروف مفصل زانو در حالت عادی حالتی سفت و هموار دارد و هیچ عوارض  یا ضایعاتی روی سطح آن نیست. زمانی که شخص دچار کندرومالاسی می‌شود، سطح غضروف مفصلی دچار فرسایش می‌شود. این بدین معناست که غضروف نرم می‌شود و در سطح آن ضایعاتی مانند رشته‌های پاره شده‌ی بافت غضروف و اثزات سایش ایجاد می‌شود و غضروف به تدریج نازک تر از قبل می‌شود.  اگر فرسایش غضروف ادامه پیدا کند به زانو آسیب وارد می‌شود و زانو دردناک می‌شود. همچنین ممکن است زانو شروع به صدا دادن و تق تق کند و در برخی افراد احساس سایش در زانو و گاهی خالی کردن زانو بروز می‌کند.

کندرومالاسی یا نرمی غضروف کشکک زانو مشکل بسیار شایعی است و یکی از شایع ترین علل درد جلوی زانو  می‌باشد.  اغلی دوندگان دچار درد در جلوی زانوی خود می‌شوند و در بیشتر موارد علت آن، نرمی غضروف کشکک زانو است. این مشکل همچنین باعث درد زانو در زنان جوان و در افراد مسنی می‌شود که آرتروز آنها پیشرفته شده است.

آناتومی کشکک زانو

---

کشکک زانو استخوانی در جلوی زانو است که حرکت می‌کند. این استخوان توسط یک تاندون احاطه شده که از بالا به عضله‌ی جلوی ران و از پایین به ساق پا متصل است. انقباض عضلات چهار سر ران موجب کشیده شدن تاندون متصل به کشکک زانو می‌شود و در نتیجه زانو صاف می‌شود. کشکک زانو در واقع به عنوان یک نقطه‌ی تکیه گاهی عمل می‌کند و نیروی عضلات چهار سر ران را افزایش می‌دهد.

کشکک زانو از داخل با غضروف مفصلی پوشانده شده است که سطحی هموار و لیز دارد. وجود این سطح هموار و لغزنده موجب می‌شود که کشکک زانو به راحتی در شیار پایین استخوان فمور (ران پا) حرکت کند.

دو عضله از عضلات بالای ران به کشکک زانو متصل هستند و در حالی که زانو در حال صاف شدن است، این دو عضله موجب می‌شوند که کشکک زانو در جای خود یعنی شیار استخوان فمور باقی بماند و منحرف نشود. این دو عضله VMO و VL نام دارند. عضله VMO در قسمت داخلی ران پا قرار دارد و عضله VL در قسمت خارجی ران پا. در صورتی که هماهنگی بین این دو عضله در زمان حرکت برهم بخورد ممکن است کشکک زانو به یک سمت منحرف شود.

علت بیماری نرمی کشکک زانو چیست؟

---

کندرومالاسی پتلا می‌تواند علل مختلفی داشته باشد که برخی از آنها شناخته شده و برخی دیگر ناشناخته هستند. یکی از علل واضح آن می‌تواند آسیب دیدگی باشد؛ مانند برخورد زانو به داشبورد ماشین در تصادف یا زمین خوردن با زانو. یکی دیگر از علل احتمالی این است که کشکک زانو به درستی  و به حالت عادی در شیار استخوان فمور حرکت نمی کند. این حرکت اشتباه کشکک موجب می‌شود که غضروف دچار سایش شود و آسیب ببیند.

یکی دیگر از علل احتمالی، دررفتگی کشکک زانو به صورت جزئی یا کامل است.  زمانی که شما در هنگام حرکت دادن زانو حس می‌کنید که کشکک زانو به طور کامل از جای خود خارج نمی شود اما دچار انحراف شده است، به این حالت کجی کشکک زانو یا نیمه دررفتگی کشکک زانو گفته می‌شود. گاهی اوقات ممکن است کشکک زانو بیش از حد بالا یا پایین باشد و یا به سمت چپ یا راست منحرف باشد. . در برخی موارد کشکک زانو دچار هیچ آسیبی نشده و همچنین دررفتگی یا انحراف هم ندارد و تصاویر رادیولوژی نیز مشکلی را نشان نمی دهند و در این موارد پزشکان به درستی نمی دانند که چه عاملی موجب کندرومالاسی شده است.

کندرومالاسی پتلا چه حسی دارد؟

---

شایع ترین علامت نرمی غضروف کشکک زانو، احساس درد  در زیر و در کناره‌های کشکک زانو است. این درد با انجام هر فعالیتی که به زانو فشار وارد می‌کند، تشدید می‌شود، مانند دویدن یا بالا و پایین رفتن از پله. دو زانو نشستن معمولا برای شخص بسیار دردناک است. نشستن روی صندلی به مدت طولانی مانند زمان رانندگی یا کار کردن پشت میز نیز می‌تواند موجب بروز درد شود.

ممکن است شخص احساس کند که کشکک زانوی او در حال سُر خوردن است. این حالت احتمالا به خاطر واکنش به درد استو کشکک زانو بی ثبات نشده است. برخی بیماران درد مبهمی در زانوی خود حس می‌کنند که در هیچ نقطه خاصی متمرکز نیست.

زمانی که شما زانوی خود را خم می‌کنید ممکن است از زانوی خود صدایی بشنوید. در صورتی که زانو دچار فرسایش زیادی شده باشد ممکن است در زانوی خود صدای سایش یا صدای تق تق بشنوید. این اتفاق زمانی می‌افتد که سطح ناهموار غضروف کشکک زانو روی شیار استخوان فمور سایش دارد. ممکن است بعد از انجام فعالیت‌های پرفشار، ممکن است زانو متورم شود و حالت خشک و بی حرکت پیدا کند. علت تورم زانو، تجمع بیش از حد مایع در زانو یا اصطلاحا “آب آوردن زانو” است. البته این مورد تنها مربوط به نرمی غضروف کشکک زانو نیست و در بسیاری مشکلات و بیماری‌های دیگر زانو نیز ایجاد می‌شود.

پزشکان این مشکل را چگونه تشخیص می‌دهند؟

راه‌های تشخیص نرمی کشکک زانو عبارت اند از:

X-ray 

در ابتدا پزشک به طور کامل شرح حال شما را گوش می‌دهد و علائم شما را بررسی می‌کند. ممکن است در اولین جلسه مراجعه شما به پزشک، انجام رادیولوژی زانو تجویز شود. تصاویر رادیولوژی نشان می‌دهد که کشکک زانو در راستای صحیح خود قرار دارد یا خیر. برای بررسی وضعیت کشکک زانو لازم است چندین تصویر اشعه ایکس از زوایای مختلف و در حالات مختلف زان مانند خمیده و راست گرفته شود تا مشخص شود که کشکک زانو به درستی در شیار فمور حرکت می‌کند یا خیر. تصاویر اشعه ایکس می‌تواند نشان دهنده آرتروز بین کشکک زانو و استخوان ران باشد.

اسکن ام آر آی(MRI) 

ممکن است در برخی موارد تشخیص مشکل مربوط به کشکک زانو پیچیده شود. علائم مربوط به یک مشکل یا آسیب به راحتی ممکن است با آسیب دیگر اشتباه گرفته شوند چرا که علائم معمولا شبیه به هم هستند. در این موارد، انجام تست‌های دیگر مانند عکسبرداری ام آر آی تجویز می‌شود که در آن علاوه بر استخوان‌ها، بافت‌های نرم بدن نیز نمایان هستند. این تصاویر در واقع شبیه به سطح مقطع‌هایی از زانو هستند. این عکسبرداری معمولا برای تشخیص آسیب بافت نرم مانند پارگی مینیسک یا رباطها تجویز می‌شود. پیشرفتهای اخیر موجب شئه که پزشکان بتوانند غضروف مفصلی را نیز در تصاویر ببینند و آسیب آن را تشخیص دهند. این عکسبرداری به هیچ گونه تزریق یا ماده کنتراست رنگی نیاز ندارد و بدون درد است.

آرتروسکوپی

در برخی از موارد، برای آن که بتوان تشخیص دقیقی از وضعیت زانو داد لازم است که عمل آرتروسکوپی انجام شود تا علت اصلی مشکل شناخته شود. آرتروسکوپی در واقع یک عمل جراحی بسته است که در آن یک لوله باریک حاوی منبع نوری و دوربین وارد مفصل زانو می‌شود و از این طریق جراح می‌تواند مستقیما داخل مفصل زانو را ببیند ووضعیت غضروف در پشت کشکک زانو را بررسی کند. در اغلب موارد، بدون نیاز به آرتروسکوپی می‌توان مشکل بیمار را تشخیص داد و انجام آرتروسکوپی تنها به منظور درمان و در موارد شدیدی که درمان‌های غیرجراحی پاسخگو نیستند، به کار می‌رود.

بهترین راه درمان نرمی غضروف زانو

---

روش درمان نرمی غضروف کشکک زانو به این موضوع بستگی دارد که این بیماری تا چه حد شدید است. تمامی افرادی که دچار نرمی غضروف کشکک زانو می‌شوند، زانودرد ندارند. روش‌های درمان عبارتند از:

استراحت و اصلاح فعالیت‌ها

اولین و احتمالا موثرترین روش درمانی، استراحت کردن است بدین معنا که باید فعالیت‌های خود را اصلاح کنید و از انجام دادن کارهایی که درد زانو را تشدید می‌کند و به زانو فشار وارد می‌کند، خودداری کنید. متاسفانه بسیاری از فعالیت‌ها موجب تشدید درد و فشار به زانو می‌شوند مانند بالا و پایین رفتن مکرر از پله‌ها، دویدن، دوچرخه سواری پرفشار، نشستن روی زانو، بلند کردن اجسام سنگین و حتی پوشیدن کفش پاشنه بلند. در بیمارانی که درد زانو دارند، انجام هر فعالیتی که موجب شود در حالتی که زانو خمیده است به آن فشار وارد شودف موجب تشدید درد می‌شود.

دارو درمانی

یکی دیگر از روش‌های درمانی، استفاده از داروهای ضدالتهاب است. مصرف قرص آسپرین (دو تا سه بار در روز) همراه با وعده‌های غذایی نیز موثر است. معمولا توصیه می‌شود که دوره  درمان با آسپرین دو هفته باشد و بعد از آن در صورتی که علائم همچنان ادامه داشتند، دوره درمان دو هفته دیگر تمدید می‌شود.  بیماری کندرومالاسی می‌تواند حالتی دوره ای داشته باشد و به صورت دوره ای درد آن عود کند، بنابراین می‌توانید هر زمان که درد زانو عود کرد، دوره درمان 10 روزه یا دو هفته ای با دارو را مجددا تکرار کنید.

در صورتی که این داروها موثر نباشند، داروهای ضدالتهاب قویتری تجویز می‌شوند. تمامی این داروها دارای عوارض جانبی خاص خود هستند که شایع ترین آن، ناراحتی دستگاه گوارش و خصوصا معده است.  مصرف اسپرین همچنین موجب می‌شود که خون لخته نشود و بنابراین نباید تا 10 روز قبل از انجام هرگونه جراحی  مصرف شود.

فیزیوتراپی

پزشک شما در جلسات ویژه‌ی فیزیوتراپی  به شما کمک می‌کند که با تقویت عضلات اطراف زانو، زانوی خود را مجددا توانبخشی کنید. تقویت عضلات زانو موجب مب شود که فشار کمتری به مفصل وارد شود.

با کمک روش‌هایی مانند لیزر تراپی  ، ماساژ و شاک ویو تراپی  می‌توان درد ناشی از این بیماری را تا حد زیادی کاهش داد و به روند درمان سرعت بخشید.  در صورتی که شما دچار مشکلات دفرمیتی زانو یا عدم تعادل عضلانی باشید، با کمک برخی از تمرینات می‌توان راستای ناصحیح کشکک زانو یا عدم تعادل بین رباطها و عضلات را برطرف کرد.

ارتوکین تراپی

ارتوکین (autologous serum-conditioned)  یک روش درمان بیولوژیک است که رد آن خون خود بیمار گرفته می‌شود و به مدت 7 تا 8 ساعت در آنکوباتور و در دمای عادی بدن (37 درجه) و در مجاورت دانه‌های کریستالی نگهداری می‌شود. بدین ترتیب مقادیر زیادی از فاکتورهای رشد و پروتئین IL-1ra تولید می‌شود که اصلی ترین ماده‌ی ضدالتهاب در بدن ما است.این ماده مستقیما در مفصل زانو تزریق می‌شود.  این ترکیب منحصر به فرد خصوصا برای درمان آرتروز زانو، کندرومالاسی و تاندونیت زانو بسیار مفید و موثر است. بسیاری از تحقیقاتی که تا به حال بر روی این روش انجام شده اند مزایای این روش را در بهبود حرکت پذیری مفصل و کاهش درد نشان داده اند. مهم تر از همه این است که تاثیرگذاری این روش ماندگاری بسیار بالایی دارد و اثرات آن تا دو سال بعد از درمان همچنان ادامه دارند.

جراحی

در صورتی با گذشت ماه‌ها از انجام درمان‌های غیرجراحی، بیماری کندرومالاسی درمان نشود و درد بیمار همچنان ادامه داشته باشد، ممکن است انجام جراحی تجویز شود. پزشک جراح می‌تواند با کمک دستگاه آرتروسکوپ،  فضای درون زانو را مستقیما ببیند و آسیب غضروفی را بررسی کند. پزشک همچنین می‌تواند ارزیابی کند که آیا هیچ گونه اختلال آناتومی که نیاز به جراحی داشته باشد، در زانو وجود دارد و یا خیر. اگر بافتی که در قسمت خارجی و کناری زانو قرار دارد بی شاز حد منقبض و کوتاه باشد می‌تواند موجب شود که کشکک زانو دچار انحراف شده و به درستی در جای خود حرکت نکند. با کمک عمل جراحی می‌توان این بافت را آزاد  کرد تا کشکک زانو با آزادی کامل حرکت کند. در موارد بسیار نادری ممکن است لازم باشد که جراحی‌های تهاجمی تری انجام شود.